عوامل موثر بر تقاضای گردشگری
گروه راه وشهرسازی|
تئوریهای کلاسیک اقتصاد بیان میکنند که میزان تقاضا برای یک محصول یا خدمت تابعی از قیمت محصول، درآمد مصرفکنندگان، قیمت سایر محصولات مرتبط دیگر با آن محصول و در آخر ترجیحات شخصی و سلیقه مشتریان است. صنعت گردشگری نیز از این امر مستثنی نیست. اگرچه قیمت محصولات گردشگری و درآمد گردشگران و بازدیدکنندگان نقش اصلی را در تعیین تقاضای گردشگری مقصد بازی میکنند اما فاکتورهای دیگری نیز وجود دارند که بر تابع تقاضای گردشگری کشورها اثر میگذارند.
فاکتورهایی که بر تقاضای گردشگری اثر میگذارند در سه دسته اصلی طبقهبندی میشوند: 1) عوامل برونزا، 2) عوامل روان شناختی - اجتماعی و 3) عوامل اقتصادی.
عوامل برونزای تقاضا که در حقیقت محیط کسب و کار را شکل میدهند، معمولا با روندهای کلی کسب و کار، پیشرفت در کاربرد فناوری و ارتباطات، تغییر در فضای بازار، رشد اقتصادی، عوامل محیط سیاسی و اجتماعی، توسعه و دردسترس بودن منابع عرضه سروکار دارد. عوامل روان شناختی - اجتماعی تقاضا معمولا در رابطه با تصمیمگیریهای مسافرتی و انتخاب مقصد مطرح میشوند و برای درک بازار و تقاضای موجود بسیار حیاتی هستند. عوامل اقتصادی تقاضا راحتترین عوامل در اندازهگیری تقاضای گردشگری هستند. ونهو، محقق و نویسنده در حوزه گردشگری 5 عدد از رایجترین متغیرهای اقتصادی که بر تقاضای گردشگری اثر میگذارند شناسایی کرد. این 5 متغیر به ترتیب سطح درآمد گردشگران، جمعیت مبدا گردشگر فرست، قیمتهای سایر کالاها و خدمات مرتبط، نرخ ارز و هزینههای سفر است. با این حال ونهُو عوامل مهم دیگری را نیز که بر تابع تقاضای گردشگری اثر میگذارد، شناساسی کرد: تبلیغات و اقدامات ترویجی، زبان مشترک بین مبدا و مقصد، ظرفیتهای
اقامتی، ظرفیت برد و درجه صنعتی شدن کشور مقصد از جمله عوامل دیگری بود که در تقاضا برای سفر به مقاصد گردشگری دنیا موثر است. در ادامه به صورت خلاصه هریک از این عوامل معرفی و توضیح داده میشود تا درک بهتری از عواملی که تابع تقاضا را در گردشگری شکل میدهند، صورت گیرد.
درآمد
درآمد متغیری است که معمولا برای توضیح و تعیین تقاضای گردشگری به کار میرود. هر گونه تغییری در درآمد مصرفکننده میتواند منجر به تغییر در تابع تقاضای گردشگری شود. معمولا در توابع تقاضای گردشگری درآمد سرانه واقعی گردشگران کشورهای گردشگرفرست به کار میرود. هر چه درآمد سرانه بیشتر باشد به مراتب تقاضا برای سفر و گردشگری نیز بیشتر خواهد بود.
قیمت
تاثیر قیمت در تابع تقاضا به عنوان یکی از عوامل مهم در تعیین قدرت خرید گردشگران شامل دو بخش میشود: اولی هزینه سفر به مقصد و دومی هزینه زندگی که در مقصد به گردشگران تحمیل میشود. این دو بخش قیمت بر شدت جریان سفر و میزان تقاضا برای یک مقصد اثر میگذارد. طبق تئوریهای اقتصادی، گردشگران به احتمال زیاد وقتی تغییری در نسبت بین قیمتها در مقصد با قیمتهای در مبدا احساس کنند، واکنش نشان خواهند داد. این واکنش ممکن است بسته به تغییر این نسبت آنها را به سفر به مقصد ترغیب یا آنها را از سفر کردن باز دارد. هر چه هزینه سفر به مقصد و هزینهکرد زندگی در مقاصد گردشگری نسبت به مبداها و کشورهای گردشگری فرست کمتر باشد، تقاضا برای سفر به آن مقاصد بیشتر خواهد بود.
نرخ ارز
انتظار میرود، گردشگران نسبت به قیمت ارزهای خارجی واکنش نشان دهند. اگر ارزش پولی مقصد نسبت به ارزش پول کشور مبدا کاهش یابد، گردشگری بینالمللی به آن مقصد کم هزینهتر شده و جریان سفر به آن کشور افزایش مییابد و بر عکس این موضوع نیز میتواند منجر به پر هزینه شدن گردشگری در کشور مقصد شود و از تعداد گردشگران بکاهد. «واحد اطلاعات اکونومیست» پیامدهای تغییرات نامساعد نرخ ارز را شناسایی کرده است و آنها را شامل موارد زیر میداند: سفرهای خارجی کمتر، سفر به مقاصد متفاوت، کاهش هزینه کردهای سفر یا کاهش مدت اقامت، تغییر در شیوه یا زمان سفر، کاهش هزینه کردهای مسافران تجاری.
حجم تجارت
گری، پژوهشگر حوزه گردشگری تقاضای گردشگری بینالمللی را بخشی از یک سیستم تجاری بزرگ بینالمللی نامریی ترسیم میکند. مقدار حجم تجارت بین کشورها نه تنها ممکن است منجر به تشویق کسب و کارهای سفر شود بلکه میتواند باعث افزایش سفرهای تفریحی متعاقب شود. بنابراین، منطقی است که حجم تجارت در مطالعات اقتصاد کلان شکلگیری تقاضای گردشگری گنجانده شود. تاکنون رابطه بین تجارت بینالمللی و ایجاد تقاضای گردشگری توجه اندکی را به عنوان یکی از عوامل تقاضای گردشگری به خود اختصاص داده است. البته در مطالعات اخیر حجم تجارت به عنوان یکی از عوامل موثر برای گردشگری بینالمللی گنجانده شده است. فرض بر این است که فعالیتهای کسب و کارهای تجاری بین دو مکان یا مقصد به افزایش سفرهای تفریحی متعاقب منجر میشود.
متغیرهای بازاریابی
اگرچه هزینه کردهای ترویجی و تبلیغاتی نیز بر تقاضای گردشگری اثر میگذارد اما با این حال معمولا در مدلهای تقاضای گردشگری بینالمللی وارد نمیشود. بهطور کلی، هزینه کردهای ترویجی و تبلیغاتی توسط دفاتر و سازمانهای گردشگری نقش مهمی در تعیین سطح تقاضای گردشگری بازی میکند زیرا این دست اقدامات مخصوص مقاصد است و بر جریان گردشگر به مقاصد مربوطه اثر میگذارد.
فاکتورهای عرضه
طبیعت منابع عرضه و شیوهیی که آنها با تقاضا انطباق پیدا میکنند بهطور مستقیم بر جریان گردشگر اثر میگذارد. بعضی از مطالعات تجربی این گفته را تایید میکنند. مشخص شده است قیمت بازار خدمات اقامتی بهطور همزمان به تاثیرات عرضه و تقاضا وابسته است. اما بهطور کلی میتوان گفت، ظرفیت ثابت اماکن اقامتی (تعداد اتاقهای موجود) به عنوان عامل محدودکنندهیی در تابع تقاضای گردشگری مطرح است و زمان بیشتری طول میکشد تا عرضه بتواند خود را با میزان تقاضا تعدیل کند. چنانچه این تعدیلسازی بین عرضه و تقاضا در مدت زمان منطقی خود محقق نشود، از شدت تقاضا به سبب کمبودهای عرضه کاسته میشود. گردشگری یک پدیده فضایی است و تجربه گردشگری در فضاهای فیزیکی محقق میشود. برای درک بهتر شدت تقاضا و عوامل موثر بر آن باید اهمیت تعامل بین منابع فیزیکی و تقاضا بیشتر مد نظر قرار داده شود.
متغیرهای ساختگی
متغیرهای ساختگی برای نشان دادن اثر رویدادهای ویژه معرفی شدهاند که تاثیرات گذرا بر تقاضای گردشگری را نشان میدهند. این متغیرها که دارای اثرات زمانی کمتر از یکسال هستند، میتوانند عوامل متعدد و متفاوتی نظیر فصلی بودن مقصد، ناآرامیهای سیاسی، تروریسم، بلایای طبیعی، رکود، کنترل نرخ ارز، رویدادهای عظیم و غیره در مبدا و مقصد باشند.
بررسی عوامل تقاضای گردشگری شمول متغیرهایی بیش از متغیرهای سنتی تقاضا را میطلبد و همچنین بر بررسی متغیرهای اجتماعی - روان شناختی و ساختگی که بتواند تقاضای گردشگرا را موثرتر ضبط و ثبت کند، تاکید میکند. علاوه بر این، مسائل کلان مانند رشد اقتصادی و پیشرفت در تکنولوژی و ارتباطات جمعی میتواند بر جریان سفر اثر گذارد. حجم واقعی بازدیدکنندگان به واسطه عواملی نظیر متغیرهای اجتماعی - اقتصادی متنوع، متغیرهای روان نمودار، ویژگیهای مقصد، موانع سفر، مقاصد میانی، ترجیحات گردشگر، کیفیت خدمات گردشگری، دسترسی به مقصد، ترویج و تبلیغ، اثربخشی بازاریابی، سطح توسعه مقصد و تلقی از آن تعیین میشود.
تقاضای معیار بنیادی موفقیت هر ناحیهیی در جذب و خدمت به بازدیدکنندگان است. نیاز به ارتقای درکمان از عوامل تقاضای گردشگری در هر سطحی - بینالمللی، ملی، منطقهیی و محلی - بیشترین ارزش را در نزد کسانی دارد که بازاریابی مقاصد را به عهده دارند و فعالیتهای گردشگری را بازبینی و ارزیابی و استراتژیهای گردشگری را تدوین میکنند.