روسیه هم حقابه ایران را پرداخت نمیکند
![روسیه هم حقابه ایران را پرداخت نمیکند](/files/fa/news/1402/5/18/127660_458.jpg)
دستدرازی به حقآبههای ایران؛ یک سوی این ماجرا از سوی افغانستان ایستاده است و سوی دیگر آن روسیه. هنوز تکلیف حقآبه هیرمند مشخص نشده است، حقآبه دریای خزر هم به آن اضافه شد. پیش از این هم اختلافات با ترکیه، دیگر همسایه ایران، برای مسائل آبی مطرح بود. آیا دیپلماسی آب در ایران آنقدر ضعیف است که همسایگان به صورت دومینو به حقآبههای ایران دست درازی میکنند؟
به گزارش تجارت نیوز، یکی از مسائل مطرح شده در منطقه «آب» است. مسئلهای که منجر به بروز اختلافات عمیق و تنشآفرین شده است. قراردادها و تفاهمنامههایی هم به امضای کشورها رسیده است، اما چندان به رفع این اختلافات کمک نکرد. مثالش همین حقآبه هیرمند است که پشت سدهای افغانستان مانده و طالبان اجازه ورود آب را به خاک ایران نمیدهند.
ایران به واسطه قرار گرفتن در منطقه خشک و نیمه خشک، افزایش جمعیت، فعالیتهای انسانی در حوزههای مختلف در داخل کشور و… در معرض تنش آبی قرار دارد. بهویژه آنکه گاه با کاهش شدید بارندگی و خشکسالی نیز مواجه میشود؛ مانند سال آبی جاری و دو سال گذشته که با خشکسالی شدید مواجه بود.
در چنین شرایطی دیپلماسی آب در سیاست خارجی اهمیت پیدا میکند. البته برخی از کارشناسان حوزه آب و محیط زیست بر این باورند که ایران چندان در دیپلماسی آب قوی ظاهر نشده است.
علت کاهش تراز آب دریای خزر
علی سلاجقه، رئیس سازمان محیط زیست اخیرا از کاهش آب دریاچه خزر گفت. او در این مورد توضیح داد: «ورودیهای دریای خزر از سوی کشورهای همسایه بسته شده است؛ مخصوصا ورودی رود ولگا.»
در حالی سلاجقه از بسته شدن مسیر رود ولگای روسیه میگوید که 85 درصد آب دریاچه خزر از این رود تامین میشود. به عبارتی بخش اعظم دریای خزر در گرو رود ولگاست. اگر مسیر بسته باشد و دبی آب ورودی به خزر کم شود، تاثیر چشمگیری بر تراز این دریاچه خواهد گذاشت.
رئیس سازمان محیط زیست همچنین به میزان بارندگی در ایران اشاره کرد . گفت میزان بارندگی در کل حوزه آبخیر دریای خزر کاهش یافته است.»
موضوعی که بسیاری را نگران کرده، این است که آیا قرار است حقآبه خزر به سرنوشت هیرمند دچار شود؟ سلاجقه گفت که ورودی دریاچه خزر کاهش یافته و تراز آب دریا در حال پایین رفتن است. به گفته او در برخی آمار اعلام شده که دریاچه خزر در چهار و پنج سال اخیر یک متر عقبنشینی کرده است؛ یعنی به طور میانگین هر سال 30 سانتیمتر.
علی منتصر کوهساری، رئیس اداره ایمنی و حفاظت دریایی اداره کل بنادر و دریانوردی گیلان هم به ایسنا گفت: «موضوع کاهش تراز آب دریای خزر به عوامل مختلفی از جمله گرمایش زمین، کاهش دبی رودخانههای ورودی به واسطه سدسازی یا احداث سازه، عدم رعایت حقآبه و… برمیگردد.»
رئیس اداره ایمنی و حفاظت دریایی اداره کل بنادر و دریانوردی گیلان گفت که در یک دهه اخیر شاهد کاهش 180 سانتیمتری تراز آب دریای خزر هستیم. به گفته او این کاهش حجم و تراز آب دریا عوامل مختلفی دارد که یکی از مهمترین آنها عدم تامین حقآبه خزر است.
بر این اساس میتوان گفت دیپلماسی آب ایران در قبال روسیه سالهاست که نتوانسته حقآبه خزر را بگیرد. همانطور که در قبال افغانستان ضعیف بود.
تبعات پرداخت نشدن حقآبه خزر
در ماجرای حقآبه خزر، تنها بحث عقبنشینی دریا مطرح نیست. همانطور که برای هیرمند هم اینطور نبود. در واقع هر حقآبهای که پرداخت نشود، زیست بوم آنجا را تحت تاثیر قرار میدهد و آرام آرام جان منطقه را میگیرد. بسیاری از ساکنان این مناطق هم آواره میشوند. چنانکه 30 هزار نفر سال گذشته از زابل مهاجرت اجباری داشتند.
علی منتصر کوهساری، رئیس اداره ایمنی و حفاظت دریایی اداره کل بنادر و دریانوردی گیلان گفت که وقتی حجم و تراز آب دریا کاهش مییابد، تالاب انزلی هم دچار کاهش ظرفیت آبی میشود.
او گفت که در واقع یکی از مشکلات اصلی تالاب انزلی، در حال حاضر همین کاهش تراز آب دریاچه خزر است. در صورت پسروی آب دریاچه، پهنه تالاب کاهش پیدا میکند و کوچکترین جریانات هوا، امکان تولید ریزگرد در مناطق ساحلی محتمل خواهد بود.
اخیرا نیز احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی نیز به تجارتنیوز گفت که خشک شدن تالابها در واقع آنها را به کانون ریزگرد تبدیل میکند. او گفت که وقتی بستر تالابها خشک شود در معرض باد قرار میگیرند. در حال حاضر تالابها وضعیت خوبی ندارند و نسبت به سال قبل بدتر هم شده است.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی به تالاب هامون اشاره کرد و گفت بادهای 120 روزه سیستان و بلوچستان همیشه بوده اما حالا میزان گرد و غبار در آن منطقه بیشتر شده است. دلیلش هم این است که قبلا تالابی در منطقه بوده اما حالا نه آب است و نه تالاب.
مدتهاست که مقامات دولتی میگویند که درباره حقآبه هیرمند با طالبان در حال رایزنی هستند، اما تاکنون خروجی مثبتی نداشته است. نتیجهای که منجر به باز شدن مسیر آب به سرزمین ایران شود.